De schaduw van de parel

Landgoed Beeckestijn verkopen of niet, dat is de vraag.

Landgoed Beeckestijn verkopen of niet, dat is de vraag. Die vraag houdt de eigenaar, de noodlijdende gemeente Velsen, al zo’n acht jaar bezig. ‘De witte parel van Velsen’ wordt Beeckestijn wel genoemd maar op veel aandacht hoeft het kroonjuweel niet te rekenen. Velsen wil wel de lusten, maar niet de lasten.
Beeckestijn is als zoveel andere landgoederen in de zestiende eeuw aangelegd als buitenplaats van rijke Amsterdamse kooplieden. Met de opbrengst van hun koloniale handel ontvluchtten zij ’s zomers de vervuilde hoofdstad. De familie Boreel verwierf in 1742 Beeckestijn en bleef ruim tweehonderd jaar in Velsen-Zuid. Jonkvrouw Agnes Cremers-Boreel verkocht de buitenplaats in 1952 aan de gemeente Velsen.
Beeckestijn lag er toen zwaar gehavend bij en er stonden nog diverse Duitse bunkers op het landgoed. Er wordt een Comité Beeckestijn opgericht dat geld inzamelt voor de restauratie van de gebouwen. Daar wordt tot 1969 aan gewerkt. De hoofdstructuur van het landgoed wordt in de jaren zestig ook hersteld. Onder leiding van Joke van der Aar wordt vanaf 1996 begonnen aan een gedetailleerde restauratie van tuinen en parken naar de plattegrond van J.G. Michael uit 1772.
Van der Aar gaat gedreven en voortvarend te werk. Ze organiseert activiteiten die geld opleveren, haalt de Home and Garden Fair binnen en Europese subsidies. Er wordt een plan ontwikkeld om Beeckestijn te ontwikkelen tot Nationaal Tuinmuseum.
Maar dan komt de gemeente in 1999 in geldnood. Er is een tekort van miljoenen guldens en het oog valt op de 700.000 gulden die Beeckestijn per jaar aan onderhoud kost. De verkoop van Beeckestijn komt ter sprake. Uit een onderzoek van IJmuider Courant blijkt dat een meerderheid van de Velsenaren tegen verkoop van Beeckestijn is, maar de gemeenteraad beslist in 2000 anders.
Dat jaar worden onderhandelingen geopend met de Vereniging Natuurmonumenten. Van der Aar wordt op een zijspoor gezet en stapt op. De gemeente Velsen zegt het huurcontract van horeca-ondernemer Van Bommel op. De ondernemer, sinds 1970 op Beeckestijn actief, pikt dat niet en stapt naar de rechter. In 2004 krijgt hij het gelijk aan zijn zijde. Niet alleen kan het contract niet worden opgezegd, de rechter kent aan Van Bommel het exclusieve schenkrecht op het hele landgoed toe.
De onderhandelingen met Natuurmonumenten verlopen zeer stroef. De vereniging wil het landgoed wel hebben, maar er niet voor betalen. De uiteindelijke aanbieding van de gemeente Velsen is - na drie jaar praten – een prijs van 2,7 miljoen euro en de voorwaarde dat het landgoed openbaar toegankelijk blijft. Natuurmonumenten blijft bij een overnameprijs van nul euro.
Ondertussen is er van alles gebeurd in de lokale politiek van Velsen. Velsen Lokaal – tegen verkoop – behaalt bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2002 een monsterzege. De partij wordt met veertien zetels veruit de grootste en komt met PvdA en CDA – voor verkoop – in het college van B en W. Het tekort van Velsen verdwijnt met een wethouder van Velsen Lokaal op financiën als sneeuw voor de zon. Er is zelfs geld over. De VVD paait Velsen Lokaal om af te zien van de verkoop van Beeckestijn en samen hebben ze een meerderheid. Achter de schermen lobbyen de Vrienden van Beeckestijn volop. De club liefhebbers van Beeckestijn – lang niet allemaal Velsenaren – zijn niet voor of tegen verkoop, maar willen de toekomst van het landgoed veiligstellen. Eén van de leden was, tot hij voor Velsen 2000 (later opgegaan in Velsen Lokaal) in de gemeenteraad terecht kwam, Gert-Jan van der Hulst. De Vrienden willen de restauratie voltooien, het openbare karakter handhaven en de exploitatie ter hand nemen om meer inkomsten te genereren. De Vrienden praten met alle partijen en weten een bondgenootschap te sluiten met enkele kandidaat-kopers. De wethouders van Velsen Lokaal gaan eind 2004 uiteindelijk overstag: Beeckestijn moet worden verkocht. Korte tijd later blijkt dat Velsen een gigantisch begrotingstekort heeft van ruim 19 miljoen euro. Nu is ook de VVD voor verkoop en vormt deze partij opnieuw een meerderheid met Velsen Lokaal.
Inmiddels is Gert-Jan van der Hulst wethouder voor Velsen Lokaal en belast met Beeckestijn. Hij weet vrede met horeca-exploitant Van Bommel te sluiten: na jaren van procederen tegen elkaar koopt de gemeente Velsen het schenkrecht van Van Bommel. De marktwaarde van Beeckestijn is nu veel hoger. Er is voldoende belangstelling voor het landgoed, al snel melden zich vijftien kandidaten bij de gemeente Velsen.
B en W brengen dat aantal terug tot vijf omdat de rest niet aan haar eisen zou voldoen. De wethouders van Velsen Lokaal gaan voor de hoogstbiedende: projectontwikkelaar Luigi Prins uit Overveen wappert met miljoenen. De wethouders van PvdA en CDA kiezen voor de Vrienden van Beeckestijn. Zij hebben monumentenbeheerder Vereniging Hendrik de Keijser en buurman Van de Bos, eigenaar van landgoed Waterland achter zich gekregen. Ze bieden echter veel minder geld.
Velsen Lokaal wil de verkoop aan Prins doordrukken. Op de dag van de gemeenteraadsverkiezingen 2006 komt de verkoop aan de orde in het college van B en W. De drie wethouders van Velsen Lokaal kiezen voor Prins. De twee wethouders van PvdA en CDA zijn tegen. Burgemeester Peter Cammaert neemt een historisch besluit.
Cammaert stemt tegen de verkoop aan Prins omdat een groot deel van de gemeenteraad (alle partijen behalve Velsen Lokaal en VVD) tegen is. Met zijn stem tegen staken de stemmen in het college en telt de stem van de burgemeester dubbel: de verkoop is van tafel. Later die dag blijkt dat Velsen Lokaal elf van haar veertien raadszetels heeft verloren. Na de gigantische opkomst van Velsen Lokaal in 2002 doet zich die dag in 2006 opnieuw een politieke aardverschuiving voor als de partij vrijwel wordt weggevaagd. PvdA en CDA komen in het nieuwe college terecht, samen met VVD en D66. De verkoop van Beeckestijn blijft op de agenda staan. Het nieuwe college van B en W moet zich eerst inwerken.
Pas een half jaar na de verkiezingen wordt duidelijk hoe de vlag er voor hangt: Beeckestijn gaat verkocht worden per uiterlijk 1 juli 2007. Inmiddels is duidelijk dat Velsen bijna geen geld meer tekort komt. Er moet nog wel drie miljoen worden bezuinigd, maar het nieuwe college van B en W kan de ene na de andere meevaller noteren.
Er is dus geen acute noodzaak meer om het landgoed te verkopen. Misschien wordt Beeckestijn toch verkocht omdat dat besluit nu eenmaal is genomen. Misschien wordt Beeckestijn toch niet verkocht, omdat de gemeente geen tekorten meer heeft. In Velsen is zoiets niet te voorspellen.
En hoe is het eigenlijk met landgoed Beeckestijn? Over veerkracht gesproken: de buitenplaats ligt er buitengewoon ontspannen bij. Het onderhoud aan gebouwen, tuinen en park is al die jaren onverminderd voort gegaan. Museum Beeckestijn is gesloten en ontruimd. De kapelwoning wordt net als het hoofdgebouw tijdelijk bewoond om kraakacties te voorkomen. Horeca-exploitant Van Bommel heeft afscheid genomen maar de Taveerne Beeckestijn is nog altijd open.
Op mooie zondagmiddagen wandelen er tientallen mensen over de fraaie paden, net als de familie Boreel honderden jaren deed. De dagelijkse route van honden en hun bazen worden gelopen, net als al tientallen jaren gebeurt. De fontein staat af en toe aan, het beekje stroomt als het veel heeft geregend. De Home and Garden Fair wordt ook in 2007 op Beeckestijn gehouden, net als muziekfeest Beeckestijn Pop.
Beeckestijn heeft weer overwinterd net als zovele keren sinds de aanleg in de zestiende eeuw. Beeckestijn heeft de lente begroet. Beeckestijn is klaar voor weer een zomer. Alsof er niets is gebeurd. Alsof er geen politieke crises zijn geweest. Alsof de buitenplaats niet bijna aan het conserverende Natuurmonumenten was verkocht. Alsof de buitenplaats niet bijna in handen was gegeven aan een commerciële projectontwikkelaar. Alsof de Vrienden van Beeckestijn straks niet met weer met een nieuw toekomstplan zullen komen. Alsof er nooit een schaduw is geworpen op Beeckestijn, de witte parel van Velsen.